Luật An toàn thực phẩm (ATTP) năm 2010 là văn bản pháp lý quan trọng, tạo hành lang bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và nâng cao chất lượng hàng hóa thực phẩm tại Việt Nam. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ thi hành, nhiều bất cập đã bộc lộ, khiến Luật An toàn thực phẩm không còn theo kịp tốc độ phát triển của thị trường, công nghệ chế biến, cũng như yêu cầu quản lý ngày càng cao trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Trước tình hình đó, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là một yêu cầu cấp thiết.
- Những bất cập trong thực tiễn áp dụng
Một trong những điểm gây tranh cãi lớn là sự chồng chéo trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Theo Luật hiện hành, trách nhiệm quản lý được phân chia cho ba bộ: Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn. Tuy nhiên, ranh giới trách nhiệm giữa các bộ vẫn chưa rõ ràng, dẫn đến tình trạng “ba ông quản một bà không ai chịu trách nhiệm”. Trong nhiều vụ việc, như phát hiện thực phẩm bẩn hoặc sản phẩm không đạt tiêu chuẩn, việc truy cứu trách nhiệm rất khó thực hiện do sự phân mảnh trong quản lý.
Bên cạnh đó, cơ chế kiểm soát và hậu kiểm còn yếu. Các doanh nghiệp thực phẩm hiện nay chủ yếu tự công bố sản phẩm, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Trong khi đó, lực lượng kiểm tra mỏng, nguồn lực địa phương hạn chế khiến hoạt động hậu kiểm gần như không đủ sức răn đe. Tình trạng thực phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc vẫn tràn lan trên thị trường.
Từ góc nhìn pháp lý, Luật An toàn thực phẩm chưa phản ánh hết những yêu cầu mới về kiểm dịch, kiểm tra chất lượng, truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng thực phẩm – đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do như EVFTA hay CPTPP. Hệ thống pháp luật hiện tại cũng chưa đồng bộ với các quy chuẩn quốc tế, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi xuất khẩu thực phẩm.
- Vì sao cần sửa đổi?
Thứ nhất, đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh các vụ ngộ độc thực phẩm, thực phẩm nhiễm hóa chất cấm, tồn dư kháng sinh… vẫn tiếp tục xảy ra. Nạn thực phẩm bẩn không chỉ đe dọa sức khỏe người dân mà còn ảnh hưởng đến niềm tin vào thị trường trong nước.
Thứ hai, việc sửa luật sẽ giúp hoàn thiện cơ chế quản lý thống nhất và hiệu quả hơn. Thay vì chia nhỏ nhiệm vụ cho nhiều cơ quan, luật mới cần quy định rõ một đầu mối chịu trách nhiệm chính, kết hợp cơ chế phối hợp linh hoạt giữa các bên liên quan. Điều này sẽ tăng cường khả năng phát hiện, xử lý vi phạm và giảm thiểu tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.
Thứ ba, Luật sửa đổi nên mở rộng quy định về truy xuất nguồn gốc, quản lý theo chuỗi và ứng dụng công nghệ trong giám sát thực phẩm. Cùng với đó là việc siết chặt chế tài xử phạt, đặc biệt với các hành vi cố tình sử dụng phụ gia không phép, sản xuất thực phẩm giả, gây hậu quả nghiêm trọng.
- Vai trò của tổ chức pháp lý và tư vấn độc lập
Trong quá trình sửa đổi luật, các tổ chức luật sư như Luật Thiên Thanh đang tích cực đóng vai trò tư vấn, kiến nghị chính sách. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp lý và thực tiễn giải quyết tranh chấp về thực phẩm, Luật Thiên Thanh đã tham gia góp ý vào nhiều dự thảo sửa đổi, trong đó nhấn mạnh 3 điểm:
Cần đơn giản hóa thủ tục công bố sản phẩm nhưng phải siết chặt khâu hậu kiểm và truy cứu trách nhiệm.
Tăng mức phạt tiền và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng.
Xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử quốc gia về an toàn thực phẩm, tạo điều kiện minh bạch thông tin cho người tiêu dùng và nhà quản lý.
Luật Thiên Thanh cũng đề xuất bổ sung các quy định liên quan đến xử lý trách nhiệm dân sự – chẳng hạn như bồi thường thiệt hại về sức khỏe hoặc tinh thần cho người tiêu dùng bị ảnh hưởng bởi thực phẩm không an toàn – điều hiện nay còn rất mờ nhạt trong hệ thống pháp luật.
- Kết luận
An toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề của từng cá nhân, mà là bài toán lớn liên quan đến sức khỏe cộng đồng, hiệu quả quản lý nhà nước và sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là cần thiết và cấp bách, để không chỉ khắc phục những bất cập hiện hữu mà còn nâng tầm năng lực quản lý, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng trong thời đại mới.
Liên hệ Luật Thiên Thanh để được tư vấn
Hotline/Zalo: 0332.672.789
Email: [email protected]
Hoặc đến trực tiếp văn phòng của Chúng tôi tại:
Hà Nội : Phòng 302, tầng 3, 142 Lê Duẩn, phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội
Hồ Chí Minh: Phòng 6.16 RiverGate Residence, số 151 – 155 đường Bến Vân Đồn, Phường Khánh Hội, Hồ Chí Minh
