Tác giả: Công ty Luật Thiên Thanh – Chuyên gia Hình sự và Tranh chấp Tài sản
Câu hỏi thường gặp: “Tôi cho bạn thân vay 300 triệu đồng để nhập hàng, có giấy tờ biên nhận rõ ràng. Đến hạn, người bạn thua lỗ và bỏ trốn. Hành vi này là Lừa đảo hay Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản? Làm thế nào để đòi lại tiền?”
Đây là một trong những thách thức pháp lý lớn nhất trong thực tiễn tư pháp hình sự. Việc xác định ranh giới giữa hai tội danh này là chìa khóa để Cơ quan Điều tra thụ lý đúng và bảo vệ quyền lợi của người bị hại.
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ ĐỂ XÁC ĐỊNH TỘI DANH
Hành vi chiếm đoạt tài sản thông qua giao dịch vay, mượn được quy định tại hai điều luật cơ bản trong Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015 (sửa đổi, bổ sung):
- Tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS)
- Tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 BLHS)
II. ĐIỂM KHÁC BIỆT QUYẾT ĐỊNH: THỜI ĐIỂM NẢY SINH Ý ĐỊNH CHIẾM ĐOẠT
Cả hai tội danh đều xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở thời điểm nảy sinh ý định chiếm đoạt và bản chất của hành vi gian dối:
1. Lừa đảo Chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS)
- Thời điểm nảy sinh ý định chiếm đoạt: Có TRƯỚC hoặc TẠI thời điểm giao dịch vay, mượn.
- Bản chất hành vi: Người phạm tội dùng thủ đoạn gian dối (cung cấp thông tin sai lệch về mục đích vay, khả năng trả nợ, giả mạo giấy tờ…) nhằm làm cho người bị hại tin tưởng và tự nguyện giao tài sản. Thủ đoạn gian dối là công cụ để lấy tài sản.
- Ví dụ: Giả vờ có hợp đồng nhập khẩu lớn, cần vay tiền để ứng trước, trong khi thực tế không hề có hợp đồng nào.
2. Lạm dụng Tín nhiệm Chiếm đoạt tài sản (Điều 175 BLHS)
Thời điểm nảy sinh ý định chiếm đoạt: Phát sinh SAU khi đã nhận được tài sản một cách hợp pháp (thông qua Hợp đồng vay, mượn).
Bản chất hành vi: Giao dịch ban đầu là hợp pháp, nhưng sau khi nhận tài sản, người phạm tội thực hiện một trong các hành vi sau để chiếm đoạt:
- Dùng thủ đoạn gian dối để trì hoãn việc trả nợ.
- Bỏ trốn khỏi nơi cư trú.
- Sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp (như đánh bạc, buôn lậu…) dẫn đến không có khả năng trả lại.
Ví dụ (Trường hợp của Khách hàng): Vay 300 triệu đồng để nhập hàng (mục đích ban đầu là hợp pháp), nhưng sau đó làm ăn thua lỗ và bỏ trốn khi đến hạn. Hành vi bỏ trốn chính là hành vi chiếm đoạt tài sản sau khi đã nhận.
III. TƯ VẤN VỀ TRƯỜNG HỢP “VAY TIỀN RỒI BỎ TRỐN” (Trường hợp của bạn)
Trong trường hợp người bạn của bạn:
- Đã vay tiền (có giấy biên nhận) một cách hợp pháp ban đầu.
- Sau đó làm ăn thua lỗ và bỏ trốn, cắt liên lạc khi đến hạn trả nợ.
Hành vi này có dấu hiệu rõ ràng của Tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 BLHS, với dấu hiệu chiếm đoạt là hành vi “bỏ trốn khỏi nơi cư trú” nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ.
Lưu ý về Định tội danh: Người dân khi tố giác không cần nêu chính xác tội danh. Cơ quan Điều tra sẽ tiến hành xác minh để làm rõ:
- Tại thời điểm vay, người bạn có thực sự có kế hoạch nhập hàng hay không? (Để phân biệt Lừa đảo).
- Số tiền 300 triệu đồng đã được sử dụng vào mục đích gì? (Để xác định có sử dụng vào mục đích bất hợp pháp không).
IV. HƯỚNG DẪN THU HỒI TÀI SẢN (Hành động Cần làm Ngay)
Công ty Luật Thiên Thanh khuyến nghị bạn thực hiện các bước sau để tối đa hóa khả năng thu hồi tài sản:
Nộp Đơn Tố giác Tội phạm:
- Nộp đơn tố giác (kèm theo các chứng cứ như giấy biên nhận vay, tin nhắn, chứng minh việc bạn bè bỏ trốn) tới Cơ quan Công an cấp huyện/tỉnh nơi người bạn cư trú lần cuối.
- Đề nghị Cơ quan Điều tra áp dụng Biện pháp ngăn chặn (ví dụ: cấm xuất cảnh) và Biện pháp phong tỏa tài sản (tài khoản ngân hàng, căn hộ đã thế chấp…) để đảm bảo khả năng thi hành án.
Khởi kiện Dân sự (Nếu Công an không thụ lý Hình sự):
- Nếu Cơ quan Công an kết luận đây chỉ là tranh chấp dân sự (vì không đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự), bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền.
- Khi nộp đơn khởi kiện, bạn cần đồng thời yêu cầu Tòa án áp dụng Biện pháp khẩn cấp tạm thời (như phong tỏa tài sản, cấm chuyển dịch tài sản) để tránh việc người vay tẩu tán tài sản trong giai đoạn tố tụng dân sự.
BẢNG SO SÁNH PHÂN BIỆT 2 TỘI DANH CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
| Tiêu chí | Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS) | Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 BLHS) |
| Bản chất Giao dịch | Tài sản được giao do bị lừa dối (ý chí không tự nguyện). | Tài sản được giao hợp pháp (trên cơ sở hợp đồng, lòng tin). |
| Thời điểm Ý định | Ý định chiếm đoạt có TRƯỚC hoặc TẠIthời điểm nhận tài sản. | Ý định chiếm đoạt phát sinh SAU khi đã nhận tài sản hợp pháp. |
| Hành vi Chiếm đoạt | Dùng thủ đoạn gian dối trước để nạn nhân tự nguyện giao tài sản. | Bỏ trốn, dùng tài sản sai mục đích bất hợp pháp, hoặc gian dối sau khi nhận tài sản. |
| Giá trị Tài sản Định tội | Chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng trở lên. | Chiếm đoạt từ 4.000.000 đồng trở lên. |
| Lỗi Chủ quan | Cố ý trực tiếp, có mục đích chiếm đoạt ngay từ đầu. | Cố ý trực tiếp, nhưng ý định chiếm đoạt phát sinh sau đó. |
Liên hệ với Công ty Luật Thiên Thanh ngay hôm nay để được tư vấn chiến lược khởi kiện hoặc tố giác tội phạm, đảm bảo khả năng thu hồi tài sản của bạn!
Hotline/Zalo: 090.321.7988
Email: [email protected]
Hoặc đến trực tiếp văn phòng của Chúng tôi tại:
Hà Nội : Phòng 302, tầng 3, 142 Lê Duẩn, phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội
Hồ Chí Minh: Phòng 6.16 RiverGate Residence, số 151 – 155 đường Bến Vân Đồn, Phường Khánh Hội, Hồ Chí Minh
