Ngày 1/7/2024, Tòa án chuyên trách về sở hữu trí tuệ (SHTT) trực thuộc TAND cấp cao tại Hà Nội chính thức đi vào hoạt động – đánh dấu bước ngoặt lớn trong hệ thống tư pháp Việt Nam. Đây là lần đầu tiên nước ta có một cơ quan xét xử tập trung, chuyên trách về lĩnh vực SHTT – nơi vốn được xem là “vùng trũng” trong thực thi pháp luật suốt nhiều năm qua.
- Vì sao cần Tòa án SHTT?
Sở hữu trí tuệ là lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi người xét xử phải có kiến thức chuyên sâu về pháp luật, kỹ thuật và thị trường. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng với quốc tế, đặc biệt sau khi tham gia các hiệp định như CPTPP, EVFTA hay RCEP, việc nâng cao năng lực bảo vệ quyền SHTT trở nên cấp bách.
Trước khi Tòa án SHTT chuyên trách ra đời, các tranh chấp về bản quyền, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu… thường do các tòa án địa phương xét xử, dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất trong án lệ, thậm chí có nơi chưa từng xử lý vụ việc nào liên quan đến SHTT. Điều này khiến doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, e ngại khi khởi kiện vì thời gian kéo dài, chi phí lớn và kết quả không chắc chắn.
- Cơ sở pháp lý thành lập Tòa án SHTT
Việc thành lập Tòa án chuyên trách SHTT được thực hiện theo Nghị quyết số 02/2024/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cho phép TAND Tối cao thành lập Tòa SHTT thuộc TAND cấp cao tại Hà Nội. Cơ quan này có thẩm quyền xét xử sơ thẩm và phúc thẩm các vụ việc dân sự, hành chính liên quan đến quyền SHTT theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi 2022).
Theo Điều 198 và Điều 199 Luật SHTT, chủ thể có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự để xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT. Tuy nhiên, thực tế trong nhiều năm qua cho thấy, số lượng vụ việc được giải quyết bằng con đường tư pháp còn rất hạn chế so với số lượng vi phạm thực tế.
Tòa án SHTT chuyên trách được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian xét xử, nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc, đồng thời tạo tiền lệ tích cực để thúc đẩy khởi kiện dân sự – một công cụ quan trọng nhằm bảo vệ quyền tài sản trí tuệ hợp pháp.
- Những điểm đáng chú ý khi tòa án đi vào hoạt động
Tòa SHTT có hội đồng xét xử chuyên môn cao, với các thẩm phán, thư ký được đào tạo bài bản trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, tòa sẽ hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia kỹ thuật, cơ quan đăng ký như Cục Sở hữu trí tuệ, Cục Bản quyền tác giả, Cục Trồng trọt, Cục Thú y, Cục Quản lý Dược… để đánh giá chứng cứ và chuyên môn hóa xét xử.
Theo quy định mới, tòa cũng sẽ triển khai cơ chế án lệ và xét xử trực tuyến, giúp đẩy nhanh tiến độ xử lý và tăng tính minh bạch. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế quốc tế và tạo thuận lợi cho cả cá nhân, doanh nghiệp trong nước lẫn tổ chức nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.
- Tác động đến cộng đồng sáng tạo và doanh nghiệp
Việc thành lập Tòa án SHTT mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
- Doanh nghiệp, cá nhân có thêm niềm tin vào khả năng bảo vệ quyền hợp pháp, nhất là trong các ngành công nghệ, mỹ thuật ứng dụng, thời trang, phần mềm…
- Tăng tính răn đe đối với hành vi xâm phạm quyền SHTT, đặc biệt trong lĩnh vực hàng giả, vi phạm bản quyền số hoặc nhái kiểu dáng công nghiệp.
- Thu hút đầu tư nước ngoài khi môi trường pháp lý trở nên minh bạch và hiệu quả hơn – điều kiện quan trọng trong các chuỗi giá trị toàn cầu.
- Vai trò của Luật sư và tổ chức pháp lý chuyên môn
Trong bối cảnh này, các công ty luật như Luật Thiên Thanh đang tích cực cập nhật quy trình khởi kiện tại Tòa án SHTT và hỗ trợ khách hàng trong việc thu thập chứng cứ, xác lập quyền, tính toán thiệt hại và bảo vệ lợi ích trong tranh tụng.
Theo Luật Thiên Thanh, những năm tới sẽ chứng kiến sự gia tăng mạnh các vụ kiện dân sự liên quan đến xâm phạm nhãn hiệu, bản quyền phần mềm, vi phạm thiết kế sản phẩm và hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Việc chủ động sử dụng công cụ pháp lý và tòa án chuyên trách sẽ là bước đi chiến lược cho các doanh nghiệp định hướng đổi mới sáng tạo.
Kết luận:
Tòa án chuyên trách Sở hữu trí tuệ chính thức hoạt động là minh chứng cho cam kết của Việt Nam trong việc xây dựng một nền kinh tế sáng tạo, pháp quyền và minh bạch. Đây không chỉ là bước tiến trong hệ thống tư pháp mà còn là đòn bẩy quan trọng để bảo vệ tài sản trí tuệ – một loại tài sản ngày càng có giá trị trong kỷ nguyên số.
Hotline/Zalo: 0332.672.789
Email: [email protected]
Hoặc đến trực tiếp văn phòng của Chúng tôi tại:
Hà Nội : Phòng 302, tầng 3, 142 Lê Duẩn, phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội
Hồ Chí Minh: Phòng 6.16 RiverGate Residence, số 151 – 155 đường Bến Vân Đồn, Phường Khánh Hội, Hồ Chí Minh
